Supraśl cerkiew Zwiastowania NMP – na progu kolejnego etapu rekonstrukcji.

Obecna ekspozycja zachowanych fresków w muzeum ikon w Supraślu, za: http://www.poranny.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20150129/REGION08/150129734

Obecna ekspozycja zachowanych fresków w muzeum ikon w Supraślu, za:
http://www.poranny.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20150129/REGION08/150129734

W cerkwi Zwiastowania NMP w Supraślu trwają prace przygotowawcze do rekonstrukcji fresków zdobiących przed II wojną wnętrze świątyni. Kładziona jest obecnie pierwsza warstwa tynku wapiennego na ściany i sklepienia, a w następnej kolejności wykonany zostanie szczegółowy projekt rekonstrukcji warstwy malarskiej al fresco. Roboty w świątyni prowadzone są ze środków własnych z powodu odmowy, ze względów formalnych dofinansowania z ministerstwa kultury. Równocześnie konserwowane są zachowane fragmenty oryginalnych polichromii – eksponowane w muzeum ikon, mieszczącym się na terenie monasteru. Niestety kilkanaście ocalałych fresków to w zasadzie wszystko, co pozostało ze świątyni, gdyż obecna budowla jest od fundamentów rekonstrukcją…

Cerkiew na terenie monastyru w Supraślu była przed wojną jednym z najcenniejszych obiektów architektury cerkiewnej w Polsce. Zbudowana została w latach 1503-1511 w stylu gotycko-bizantyjskim z elementami architektury obronnej, w połowie XVI wieku wnętrze ozdobiono freskami bizantyjskimi (ze szkoły serbskiej) przedstawiającymi życie Jezusa, Marii i świętych. Zamknięcie prezbiterium świątyni zasłonił w 1664 wykonany w Gdańsku monumentalny, barokowy ikonostas – spalony przez wojska radzieckie w 1940 roku. Uszkodzone i zabrudzone freski w I poł. XIX wieku pokryto pobiałami, które usunięto dopiero w końcu stulecia. Przeprowadzono też wówczas restaurację wnętrza, w wyniku, której polichromie uległy silnemu przemalowaniu i zniekształceniu.

W 1944 roku wycofujące się wojska niemieckie z niezrozumiałych przyczyn zaminowały mury obwodowe zabytku, a następnie wysadziły.

Ocalałe fragmenty fresków w ruinach świątyni, 1945 rok, za: http://www.ciekawepodlasie.pl/archiwalne_zdjecia_podlasia/po_roku_1945/Supra%C5%9Bl/

Ocalałe fragmenty fresków w ruinach świątyni, 1945 rok, za:
http://www.ciekawepodlasie.pl/archiwalne_zdjecia_podlasia/po_roku_1945/Supra%C5%9Bl/

 

Eksplozję przetrwały dwa filary w pełnej wysokości i część murów obwodowych. Na tych pozostałościach, głównie filarach, zachowało się wówczas jeszcze około 33m2 fresków – całych kompozycji, ich części, ornamentów oraz niewielkich bezkontekstowych fragmentów, które już w 1945-6 zostały zabezpieczone przez służby konserwatorskie. Ze względu na trudne powojenne warunki nie było możliwości przeszukania rumowiska ani nawet odsłonięcia dolnych części zachowanych filarów, ale uratowanie widocznych dekoracji malarskich i tak trzeba uznać za duże osiągniecie. Zachowane fragmenty zostały zdjęte ze ściany i przeniesione na ruchome podłoże, następnie zdeponowane w magazynie gdzie czekały na lepsze czasy.Ruiny cerkwi miały mniej szczęścia, w latach 50 dokonano „uporządkowania” terenu – istniejące mury zostały praktycznie wyburzone do fundamentów, a następnie nadbudowane w celu uczytelnienia planu w postaci „trwałej ruiny”.

Teren cerkwi po uporządkowaniu w latach 50. XX wieku, za: http://suprasl.fotopolska.eu/270844,foto.html

Teren cerkwi po uporządkowaniu w latach 50. XX wieku, za:
http://suprasl.fotopolska.eu/270844,foto.html

Tereny dawnego monastyru, od lat 80 XX wieku zaczął stopniowo odzyskiwać Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, który w 1984 roku rozpoczął przygotowania do odbudowy centralnie położonej cerkwi Zwiastowania. Do rekonstrukcji posłużyły przedwojenne zdjęcia i niepełna inwentaryzacja z 1911 roku. Przyjęta koncepcja odbudowy, wg projektu Jerzego Kuźmienko zakładała oczyszczenie świątyni z późniejszych dobudówek, jednak z braku wystarczającego materiału źródłowego, bryle przywrócono ogólnie stan z początku wieku XX, rezygnując tylko z późniejszych dobudówek. Zachowano oryginalne fundamenty i zachowane fragmenty ścian nadziemnych, które po wzmocnieniu stały się oparciem dla nowych murów. Cały obiekt podpiwniczono a kondygnację podziemną nakryto betonowym stropem. W prowadzonej przez lata 80 i 90 budowie szeroko wykorzystywano współczesne technologie. Choć konstrukcja ścian obwodowych wykonana jest z cegły, to wieńce oraz elementy wież wylano z żelbetu. Cegła w formacie „gotyckim” stanowi także tylko zewnętrzne lico budowli.

Cerekiew Zwiastowania po rekonstrukcji, widok współczesny, za: https://pl.wikipedia.org/wiki/Monaster_Zwiastowania_Przenaj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Bogurodzicy_i_%C5%9Bw._Jana_Teologa_w_Supra%C5%9Blu#/media/File:Cerkiew_Zwiastowania_NMP_w_Supra%C5%9Blu_03.jpg
Cerekiew Zwiastowania po rekonstrukcji, widok współczesny, za: https://pl.wikipedia.org/wiki/Monaster_Zwiastowania_Przenaj%C5%9Bwi%C4%99tszej_Bogurodzicy_i_%C5%9Bw._Jana_Teologa_w_Supra%C5%9Blu#/media/File:Cerkiew_Zwiastowania_NMP_w_Supra%C5%9Blu_03.jpg

Planowana obecnie rekonstrukcja fresków budzi spore wątpliwości konserwatorskie. Zachowane fragmenty to mały ułamek całości, a stare zdjęcia pozostałych płaszczyn polichromii są w wielu partiach niewyraźne, zaś niektóre przedstawienia w ogóle nie zostały zadokumentowane. Dodatkowo znany z przed wojny stan był już silnie zniekształcony po renowacji z końca XIX wieku. Rekonstrukcja sensu stricto jest tu zatem utopią. Możliwym jest przywrócenie ogólnego „klimatu” wnętrzu z nową polichromią wykonaną w dawnych technikach z zachowaniem pierwotnej ikonografii. Jaki będzie ostateczny efekt – zobaczymy, być może częściowo już w 2016 roku.

Więcej na temat świątyni i fresków:

http://pbc.biaman.pl/Content/30844/BKWP_2004-10.pdf

https://suw.biblos.pk.edu.pl/resources/i5/i0/i3/i7/r5037/MaleszaM_WybraneZagadnienia.pdf

http://www.pan-ol.lublin.pl/wydawnictwa/TArch3/Tokajuk.pdf

http://nimoz.pl/pl/wydawnictwa/cenne-bezcenne-utracone/cenne-bezcenne-utracone-archiwum/1998/nr-41998/ikonostas-z-cerkwi-zwiastowania-nmp-w-supraslu

http://www.monaster-suprasl.pl/

2 Komentarze

Filed under Bez kategorii

2 responses to “Supraśl cerkiew Zwiastowania NMP – na progu kolejnego etapu rekonstrukcji.

  1. Szkoda, że nie wezmą się raczej za rekonstrukcję XVII wiecznego ikonostasu. I lepiej udokumentowany, no i jednak to było wybitne dzieło sztuki.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s